Çıkaracağınız her ürünün tıpatıp aynı olması gerektiği zaman başvuracağınız ilk üretim yöntemi olan döküm, ilk bakışta kısıtlayıcı bir sürece sahip gibi görünse de kalıptan çıkardıktan sonra ürünün görünüşünü değiştirmek adına yapabileceklerinizin sınırı yoktur. Yeni başlayanlar için adım adım alçı kalıpla seramik döküm alma rehberi hazırladık. Buyrun…
Alçı Kalıpla Seramik Döküm Yapma
Bu yazıda anlatılan yöntemler tekli bardak kalıbı için olsa da döküm yöntemi kullandığınız kalıbın şekli ne olursa olsun temelde aynıdır. Döküm işlemi çalışırken yarattığı kirlilik dolayısı ile herkesin tercih etmeyebileceği bir yöntem olsa da, büyük ölçekli ve deneysel çalışmalarda ne kadar işinize yarayabileceğini görmeniz adına en azından bir defalığına da olsa denemenizi tavsiye ediyoruz.
Gerekli Malzemeler
Seramik dökümü için ihtiyacınız olanlar malzemeler şu şekilde:
- Alçı kalıp (çalışmamızda tekli bardak kalıbı kullandık)
- Döküm çamuru: Toprak (earthenware), yüksek ısı (stoneware) veya porselen olabilir. Kullanıma hazır döküm çamurunu genel tedarikçinizde rahatça bulabilirsiniz.
- Karıştırmak için tahta kaşık, spatula ya da karıştırıcı
- Süzgeç (mutfağınızdaki normal bir süzgeç işinizi görecektir)
- Plastik kaplar
- Sünger
Alçı Kalıbı Temizlemek
Alçı kalıbımıza döküm yapmadan önce iyice temizlediğimize emin olmamız gerekiyor. İçerisinde kalan toz veya bir önceki dökümden kalan çamur parçaları yapacağımız dökümün yüzeyinde pürüz oluşmasına neden olur ve istediğimiz kalitede bir döküm almamıza engel olur.
Güzelce nemlendirdiğimiz süngerimiz ile kalıbımızın içini iyice silip, içerisinde herhangi bir toz ve parça kalmamasına özen gösteriyoruz. Silme işlemini herhangi bir nemli bez ile de yapabilirsiniz.
Çamuru Hazırlama
İlk olarak kabınızın içindeki döküm çamurunu mümkünse bir elektrikli karıştırıcı yoksa tahta kaşık yardımıyla iyice karıştırın. Önceleri zor karıştırılan bir koyu kıvam gibi olsa da, karıştıkça sıvılaşacaktır. Topaklanma kalmadığında ve kaşık içinde rahatça dolaşabildiği zaman çamurunuz hazır demektir. Yani ne kadar karıştırırsanız o kadar iyi.
Çamuru süzgeçten geçirerek ikinci daha ufak bir kaba aktarmaya başlayın. Dilerseniz ikinci kabı kullanmadan (yine süzgeçten geçirerek) doğrudan kalıbınıza dökebilirsiniz ama bu noktada karışımınızı etrafa sıçratma, dökme riskinizi en aza indirmek ve daha küçük bir kap ile dökümü kolaylaştırmak için ikinci kabı kullanmanızı tavsiye ediyoruz.
Döküm
Çamuru kalıba yavaşça döküp ağzına kadar doldurun. Döküm esnasında duraksamayın.
Şimdi yumurta saati ya da telefonunuzdaki kronometre yardımıyla zaman tutmanız gerekiyor. Kullandığınız çamur türüne göre beklemeniz gereken süre de değişecektir.
Beyaz ve kırmızı çamur (1000-1150°C ) : 30 – 40 dakika
Stoneware yüksekısı çamur (1160-1290°C): 10-20 dakika
Porselen (1100-1300°C): 2-10 dakika
Tabii bu süreler sizin kalıbınızın nem durumu, hava sıcaklığı ve istediğiniz dökümün kalınlığına göre değişecektir. Bekleme süresi içerisinde istediğiniz kalınlığa ulaşıp ulaşmadığını ara ara göz ucuyla kontrol etmekte fayda var. Duruma göre süreyi uzatmanız ya da kısaltmanız gerekebilir.
Zamanla çamurun seviyesinin azaldığını fark edeceksiniz. Bu durumda üzerine yeni çamur ekleyip eski seviyeye getirmeyi ihmal etmeyin.
Boşaltma
Listedeki zamana ulaştığınızda dökümün istediğiniz kalınlığa ulaşıp ulaşmadığını kontrol edin ve istediğiniz gibi ise kalıbın içindeki çamuru diğerlerinin yanına geri dökün. Kalıbı bir süre daha kovanızın üzerinde tuttuktan sonra içinde kalmadığından emin olmak için, kabınızın ağzına yatay yerleştirdiğiniz iki çubuğun üzerine ya da bir tarafına koyduğunuz bir destek ile kalıbınızı ters dikerek bir süre de böyle bekletin.
Kalıbınızın üzerindeki çamur yapışkanlığını ve parlaklığını kaybettiğinde dökümünüz hazır demektir. Ayrıca, çamurunuzun kalıbın yüzeyinde iyice büzüldüğünü göreceksiniz.
Plastik bir parça yardımıyla kalıbınızın üst yüzeyindeki kalıntıları temizleyin. Ardından kalıbın ağzındaki fazlalık kısımları bıçağınızı dikey tutarak büyük bir özenle kesin. Bu noktada çıkardığınız hiçbir parçanın içeri düşmemesi büyük önem taşıyor.
Eğer tekli kalıp kullanıyorsanız, ürünü elinizle yavaşça kalıptan çıkarın. Çiftli kalıp kullanıyorsanız, kalıbı yan yatırın ve varsa kayışlarını çıkarın. Kalıbın üstte kalan kısmını çıkardıktan sonra alt kısmını hafifçe kaldırıp içindeki ürünü yavaşça elinize devirerek çıkarın. Bu noktada dökümünüzün sertliği onu tutmanıza izin verecek, üzerinde elinizin izi kalmayacak ölçüde olmalı.
Ürün bir tahtanın üzerine yerleştirip tamamen kurumasını bekleyin.
Ürünümüz zımpara sonrası artık hazır. Bisküvi pişiriminden önce tamamen kurumasını beklemeyi ihmal etmeyin. Aklınıza takılan bir şey?
Studio Fauna‘ya süreç içerisindeki desteği için teşekkür ederiz.
Amacınızın güzel olduğu kadar, kullandığınız kalıplar ise yanlış maalesef. Maça başı kalıbı olmadan yapılan boş dökümler, sorunlu ürünlerdir. Et kalınlığı kontrolü, ağız çapı deformasyonları ve rötuş sorunları yaşanır. Meraklı ve öğrenme heveslileri için, yanlış bilgiler paylaşmanız, seramik camiası için üzücüdür.
Merhaba Fatih Bey,
Vakit ayırıp geri bildirimde bulunduğunuz için çok teşekkürler. Sitemizin sizin dikkatinizi çekmiş olması bizim için mutluluk verici.
Takdir edersiniz ki, yazımız sizler gibi tecrübeli akademisyenler için değil, döküm tekniği yeni öğrenmeye başlayan meraklılar için hazırlandı. Maça başı kalıbının yer aldığı kalıplar yeni başlayanlar için komplike olacaktır. Eminim yorumunuzu okuyan takipçilerimiz, uyarınızı dikkate alacaklardır.
Teşekkürler
Merhaba bilginize yararlanmak adına bir soru sormak istiyorum bende alçı kalıp kullanıyorum seramik fincan yapımı için fakat ürünlerde küçük delikler oluşuyor sebep nedir acaba kalıp temizliği yapıyorum dönüş yaparsanız çok memnun olurum
Maça başı kalıbı seramik işlerinde nasıl kullanılabilir acaba? Ben hiç rastlamadım. Dürüst söyleyeyim ilk defa duyuyorum. Fatih bey birazcık bilgi verebilirse çok memnun olurum
Merhaba, döküm çamuruyla ilgili merak ettiğim bir şey var. Dökümle elde edilmiş bir ürünün üzeri farklı bir çamur çeşidiyle dekorlanabilir mi? Ya da döküm çamuru belli bir sertliğe ulaştığında yoğurularak bu amaç için kullanılabilir mi? Verdiğiniz faydalı bilgiler için teşekkür ederim 🙏🏻
Merhabalar benim gibi yeni başlayanlar için gayet faydalı bir anlatım olmuş. Ayrıca görselle desteklemeniz de çok hoş olmuş. İstifade ettim. Teşekkür ederim ❤
Daha önce hiç döküm yapmadım. Merak ediyorum ve denemek istiyorum. Nereden nasıl başlayacağımı bilmiyordum. Yaşadığım yerde seramik kursuna gidiyorum bir süredir, hocama sordum ama pek oralı olmadı. O yüzden kendi kendime öğrenmeye çalışıyorum. Yazınız çok faydalı oldu ve deneyebileceğim konusunda bana umut verdi. Tam işte bu, aradığımı buldum diyordum yorum kısmında bir gördüm ki maça başı kalıbı olmadan olmazmış. Maça başı kalıbı nedir diye araştırmaya başladım, bir yerden sonra o kadar yabancılaştım ki okudukça neyse ya hiç denemeyeyim en iyisi dediğim bir noktaya geldim. Bu yorumu da bu yüzden yapıyorum. Önceki yorumun sahibi eminim değerli bir kimsedir bu alanda ama mükemmeli arayan “böyle olmaz” tutumu beni soğuttu, denemekten vazgeçirmek üzereydi. Yav böyle de olur ya, gerçekten bi salın da deneyelim, mükemmel olmasın, hatalı olsun, görelim, o yoldan da geçelim ve daha iyisine adım adım gidelim. Bu konunun en iyisini siz biliyor olabilirsiniz ama biz bilmiyoruz daha, oraları işlemedik.